Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Thanh Nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Ngoại giao; Trần Đức Thắng, Bí thư Thành ủy Hà Nội; đồng chí Nguyễn Thị Hồng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp…
Phát biểu ý kiến khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ, Hội nghị Ngoại giao lần này xác định rõ nhiệm vụ là quán triệt sâu sắc, tạo thống nhất về nhận thức, phương hướng hành động để triển khai hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết, văn kiện của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, của Chính phủ và Quốc hội. Đồng thời, tổ chức thực hiện thật tốt, bảo đảm đúng, nhanh và có kết quả cụ thể. 
Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, công tác ngoại giao phục vụ phát triển đã có những bước phát triển quan trọng, ngày càng đi vào chiều sâu, đóng góp thiết thực vào thành công chung của đất nước.
Thứ nhất, nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của ngoại giao phục vụ phát triển đã có chuyển biến rõ nét. Ngoại giao phục vụ phát triển, trọng tâm là ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, đã trở thành một nhiệm vụ cơ bản, trung tâm của ngoại giao Việt Nam.
Thứ hai, quán triệt sâu sắc phương châm lấy người dân, doanh nghiệp và địa phương làm trung tâm. Công tác hỗ trợ doanh nghiệp, địa phương thực chất hơn, đồng hành cả trong tìm kiếm thị trường, thẩm định đối tác, xử lý tranh chấp và kết nối nguồn lực, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Giai đoạn 2024-2025, các Cơ quan đại diện đã triển khai hơn 1.200 hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch; hỗ trợ hơn 550 hoạt động kết nối, xúc tiến của địa phương; hỗ trợ ký kết khoảng 230 thỏa thuận hợp tác với các đối tác.
Thứ ba, ngoại giao phục vụ phát triển ngày càng đóng góp thực chất hơn cho tăng trưởng, bảo đảm an ninh kinh tế, và ứng phó các tình huống khủng hoảng. Ngoại giao vaccine, ngoại giao năng lượng đã phát huy hiệu quả cục diện đối ngoại và vị thế quốc tế của Việt Nam, huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định vĩ mô. Ngoại giao khoa học công nghệ thiết lập và làm sâu sắc hơn các khuôn khổ hợp tác chiến lược, giúp các viện, trường, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực.
Từ đầu 2025 đến nay, đã có hơn 150 cam kết, thỏa thuận hợp tác về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo được ký nhân dịp các hoạt động đối ngoại của lãnh đạo cấp cao. Các Cơ quan đại diện đã giúp kết nối hơn 50 địa phương, tổ chức trong nước với các đối tác quốc tế, trong đó có 12 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, mở ra các cơ hội đầu tư, nghiên cứu, đào tạo, hợp tác công nghệ tại Việt Nam. Bên cạnh các kết quả nêu trên, công tác ngoại giao phục vụ phát triển vẫn còn những mặt hạn chế, cần làm tốt hơn.
Tại Phiên làm việc, đại biểu được lắng nghe rất nhiều tham luận của các Đại sứ Việt Nam tại các quốc gia như Trung Quốc, UAE...và các tham luận của các doanh nghiệp như Tập đoàn công nghiệp viễn thông quân đội Viettel, Tập đoàn TH...
Theo Ông Phạm Thanh Bình - Đại sứ Việt Nam tại CHND Trung Hoa, (Theo dữ liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025, nhập siêu từ Trung Quốc ở mức 115,5 tỷ USD, tăng 39,5%; trong 6 tháng đầu năm 2026, nhập siêu ở mức 77,2 tỷ USD, tăng 39% so với cùng kỳ, song tốc độ tăng đã chậm lại 0,5 điểm phần trăm so với mức tăng của cả năm 2025. Theo dữ liệu của Hải quan Trung Quốc, Việt Nam nhập siêu 47,1 tỷ USD, giảm 5,2% so với cùng kỳ). Trong giai đoạn tới, mục tiêu không chỉ tăng kim ngạch, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng và cân bằng thương mại. Cùng với việc tiếp tục mở rộng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm có thế mạnh của Việt Nam, cần nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, vùng trồng, vùng nuôi, tiêu chuẩn sản xuất và năng lực đáp ứng các quy định kỹ thuật của Trung Quốc. Đồng thời, tận dụng hiệu quả các sáng kiến như chuỗi hoạt động “Chia sẻ thị trường lớn - Xuất khẩu sang Trung Quốc”, mở rộng hệ thống phân phối, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới và khai thác sâu các thị trường tiềm năng, nhất là khu vực miền Tây và Tây Bắc, nhằm đa dạng hóa thị trường và tạo dư địa tăng trưởng mới. 
Ngoài ra, theo Ông Bình, vừa qua Trung Quốc đã xây dựng và chuẩn bị đưa vào vận hành kênh đào Bình Lục, do đó cần chủ động nghiên cứu, đánh giá tác động, từ đó có các giải pháp phù hợp về quy hoạch hạ tầng, phát triển hệ thống cảng biển, logistics và các hành lang kinh tế. Mục tiêu không chỉ giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả thông quan và thuận lợi hóa thương mại, mà quan trọng hơn là hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực kết nối của nền kinh tế, và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Đối với quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho biết, Đại sứ quán cho rằng dành ưu tiên và xử lý tốt quan hệ với Mỹ sẽ tiếp tục mang lại giá trị kinh tế lớn. Việt Nam cần thị trường, dòng vốn đầu tư và trình độ công nghệ của Mỹ để phát triển hai con số. Thu hút được các tập đoàn Mỹ sẽ mang lại lợi ích cộng hưởng, kéo theo các nhà cung cấp, đối tác và doanh nghiệp khác trong chuỗi cung ứng vào Việt Nam. Tuy nhiên, quan hệ kinh tế với Mỹ cũng đang gặp nhiều thách thức. Xuất siêu của Việt Nam liên tục tăng, phía Mỹ tiếp tục quan ngại về việc Việt Nam nhập siêu lớn từ Trung Quốc đồng thời xuất siêu lớn sang Mỹ, cho rằng có sự trung chuyển hàng hóa. Chính quyền Trump tiếp tục sử dụng công cụ theo các đạo luật thương mại, đặc biệt là mục 301 của đạo luật thương mại năm 1974, để gây sức ép áp thuế (riêng VN đang chịu 3 cuộc điều tra 301). Bên cạnh đó, với cách tiếp cận mang tính giao dịch, phía Mỹ cũng đang đòi hỏi Việt Nam phải tham gia một số cơ chế do Mỹ dẫn dắt, sửa đổi các quy định, chấp nhận các điều kiện chưa có tiền lệ để phía Mỹ có thể đầu tư và chuyển giao công nghệ.
Tại buổi làm việc còn có bài phát biểu của Ông Nguyễn Thanh Điệp - Đại sứ Việt Nam tại Tiểu Vương quốc các nước Ả Rập Thống Nhất - UAE, Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) nói riêng, khu vực Trung Đông nói chung thời gian qua thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế do những bất ổn đang diễn ra tại khu vực. Tuy nhiên, đây vẫn là khu vực rất tiềm năng và còn nhiều dư địa để Việt Nam thúc đẩy quan hệ kinh tế. Một trong những điều Đại sứ nhấn mạnh chính là UAE là nền kinh tế có tính bổ sung cao, ít cạnh tranh trực tiếp: Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản, thủy sản, thực phẩm, hàng công nghiệp chế biến, điện tử, dệt may, đồ gỗ; trong khi UAE và nhiều nước Trung Đông có lợi thế về nguồn vốn, năng lượng, tài chính, logistics và công nghệ. Sự bổ sung này tạo điều kiện hình thành chuỗi giá trị hai chiều: Việt Nam cung cấp hàng hóa, thực phẩm và nguồn nhân lực. Trung Đông cung cấp vốn đầu tư, công nghệ, năng lượng và dịch vụ logistics. Trung Đông là thị trường lớn và UAE là cửa ngõ kết nối toàn cầu, đây là khu vực có nhu cầu nhập khẩu rất lớn đối với lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng do điều kiện tự nhiên hạn chế sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, UAE là một trong những trung tâm thương mại, logistics, tài chính và tái xuất hàng hóa hàng đầu thế giới, kết nối hiệu quả với Trung Đông, châu Phi, Nam Á và châu Âu. Tận dụng tốt lợi thế này, Việt Nam có thể mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam.
Tuy nhiên, sự khác biệt về thể chế, tiêu chuẩn và tập quán kinh doanh, theo đó, hệ thống pháp luật, quy định kỹ thuật và phương thức kinh doanh giữa Việt Nam với UAE và các nước Trung Đông còn nhiều khác biệt. Hàng hóa phải đáp ứng những yêu cầu về tiêu chuẩn Halal, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì và nhãn mác bằng tiếng Arab. Doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế về hiểu biết văn hóa Hồi giáo, nghi thức giao tiếp, phương thức đàm phán và cơ chế ra quyết định tại từng quốc gia.
Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân - Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã và đang tập trung hoàn thiện bộ máy điều phối Chương trình, bao gồm việc thành lập Ban Chỉ đạo, Văn phòng Chương trình GoGlobal và xây dựng Quy chế tổ chức, vận hành, cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai. Đồng thời, Bộ Công Thương sẽ xây dựng và đưa vào vận hành các công cụ hỗ trợ trọng yếu của Chương trình, như Cổng thông tin GoGlobal (GoGlobal Portal), Bộ chỉ số GoGlobal Index để theo dõi, đánh giá mức độ sẵn sàng và năng lực quốc tế hóa của doanh nghiệp, địa phương và các ngành hàng. Thay vì hỗ trợ dàn trải, GoGlobal tập trung xây dựng lực lượng doanh nghiệp nòng cốt trong tiến trình quốc tế hóa. Theo đó, Chương trình ưu tiên các nhóm: doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp có lợi thế khai thác thị trường ngách, startup đổi mới sáng tạo và các đơn vị thuộc lĩnh vực công nghệ, số hóa, logistics. Thông qua việc hình thành nhóm tiên phong, GoGlobal hướng tới tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp Việt tự tin đầu tư ra nước ngoài,xây dựng thương hiệu và hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. 
Chương trình GoGlobal sẽ tập trung nguồn lực theo nguyên tắc "sâu hơn ở thị trường truyền thống, rộng hơn ở thị trường mới và đa dạng phương thức tiếp cận thị trường". Đối với các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, trọng tâm là nâng cao chất lượng hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam thông qua việc mở rộng hệ thống phân phối, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, phát triển thương hiệu, gia tăng xuất khẩu trực tiếp và từng bước xây dựng mạng lưới đầu tư, logistics và trung tâm giới thiệu sản phẩm tại các thị trường trọng điểm. Đồng thời, Chương trình sẽ đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường còn nhiều dư địa phát triển như Trung Đông, châu Phi, Nam Á và Mỹ Latinh, góp phần đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa đối tác và nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động của kinh tế toàn cầu. Bên cạnh việc ưu tiên theo thị trường, GoGlobal cũng tập trung hỗ trợ các ngành, lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu như công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ số, thương mại điện tử, logistics, dịch vụ số, sản phẩm xanh và các ngành công nghiệp công nghệ cao.
VCCI cũng cho biết, VCCI mong muốn nghiên cứu thiết lập cơ chế “Phản hồi nhanh 48 giờ” giữa Các Cơ quan đại diện ngoại giao – VCCI – Doanh nghiệp, theo đo, Mỗi cơ quan sẽ cử đại diện cán bộ đầu mối phụ trách doanh nghiệp để tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, theo dõi, đánh giá mức độ hài long của doanh nghiệp. Đối với yêu cầu của doanh nghiệp, đề xuất trong vòng 48 giờ phải có phản hồi ban đầu, trong vòng 5–7 ngày làm việc có hướng xử lý hoặc phương án tiếp theo; các vụ việc cấp bách được đưa vào cơ chế “Fast Track”. VCCI cho rằng, trong kinh doanh quốc tế, thông tin đúng là quan trọng, nhưng thông tin đúng và đến đúng lúc còn quan trọng hơn. Một cơ chế phản hồi nhanh sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, giảm rủi ro và chủ động hơn trong quyết định kinh doanh; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa VCCI, Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện. VCCI cũng đề nghị xây dựng Cơ sở dữ liệu dùng chung, trong đó bao gồm: Hồ sơ thị trường, Cảnh báo rủi ro, cơ chế cảnh báo sớm khi có thay đổi về chính sách thương mại, thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, phòng vệ thương mại, biến động chính trị, rủi ro logistics..v.v; đối tác uy tín, cơ hội đầu tư, quy định mới và các câu hỏi thường gặp.
Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 sẽ có 18 phiên họp diễn ra trong 9 ngày hội nghị, với sự tham dự chỉ đạo trực tiếp của các lãnh đạo chủ chốt; sự tham gia của các ban, bộ, ngành, địa phương, các Trưởng cơ quan đại diện và toàn thể cán bộ nhân viên trong ngành Ngoại giao.
Các phiên của hội nghị sẽ thảo luận, đánh giá về tình hình thế giới, khu vực trong các năm tới, trong đó có quan hệ của các nước lớn, các nước láng giềng; biên giới lãnh thổ; việc xây dựng chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới; ngoại giao phục vụ phát triển, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp; công tác xây dựng Đảng, xây dựng ngành.