Tham vấn Hệ sinh thái tận dụng các FTA trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Tham dự buổi làm việc còn có đại diện Bộ Công Thương (tham dự trực tuyến), Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, Ban Quản lý dự án và nhóm chuyên gia đến từ Trường Đại học Ngoại thương, Công ty tư vấn VGC và Công ty tư vấn IEC. 
Theo Bộ Công Thương, để chuẩn bị triển khai Hệ sinh thái tận dụng các FTA triển khai dự án, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, phối hợp với Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, Nhóm chuyên gia và các bên liên quan sẽ chủ trì tham vấn tại Sở, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh. Sở Công Thương là đầu mối phối hợp tổ chức các hoạt động triển khai tại Đắk Lắk, tập trung vào ngành cà phê, tham vấn với các đơn vị trên địa bàn và làm việc thực địa tại doanh nghiệp.

Mục đích tham vấn nhằm tìm hiểu tình hình tận dụng FTA, những khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của doanh nghiệp, hợp tác xã ngành cà phê tại Đắk Lắk. Tìm hiểu các dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu hiện có, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp, hợp tác xã và cách các cơ quan, hiệp hội, đơn vị cung cấp dịch vụ phối hợp hỗ trợ ngành cà phê. Thu thập ý kiến và đề xuất của các đơn vị tại địa phương để xây dựng các hoạt động thí điểm của Hệ sinh thái FTA phù hợp với thực tế ngành cà phê.
Chương trình làm việc được triển khai trong 2 phiên. Trong đó, Phiên làm việc thứ nhất tập trung tham vấn ý kiến từ các cơ quan quản lý nhà nước như hải quan, xúc tiến thương mại và các đơn vị chuyên ngành liên quan. Phiên làm việc thứ hai dành riêng cho các hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) sản xuất, chế biến, xuất khẩu nông sản cùng các đơn vị cung ứng dịch vụ logistics, kiểm định và tổ chức tín dụng. Ngoài ra, Sở Công Thương đã triển khai các buổi làm việc thực tế tại các doanh nghiệp cà phê trên địa bàn, đối tượng gồm các công ty sản xuất, thương mại, xuất khẩu hoạt động trong ngành cà phê.

Trong phiên làm việc với doanh nghiệp, các chuyên gia tiếp tục trao đổi, tham vấn doanh nghiệp, hợp tác xã ngành hàng cà phê về những khó khăn, nhu cầu hỗ trợ và khả năng tiếp cận các dịch vụ hiện có; đánh giá chất lượng, chi phí, hiệu quả cung cấp dịch vụ cũng như năng lực tham gia hệ sinh thái của các đơn vị. Nội dung tham vấn đồng thời tập trung nhận diện những rào cản đặc thù đối với doanh nghiệp, hợp tác xã do phụ nữ, thanh niên, người dân tộc thiểu số làm chủ hoặc quản lý; từ đó đề xuất các dịch vụ ưu tiên, phương thức hỗ trợ và cơ chế kết nối, tiếp nhận, xử lý vướng mắc phù hợp với nhu cầu thực tiễn.
Theo thông tin từ đơn vị triển khai dự án, Dự án hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) do Chính phủ Australia hỗ trợ thông qua Đại sứ quán Australia, phối hợp với Bộ Công Thương triển khai, nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp khai thác tốt hơn các cơ hội từ FTA, thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu.
Hệ sinh thái được định hướng kết nối đồng bộ các mắt xích trong chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến logistics, tài chính, công nghệ và đối tác nhập khẩu quốc tế. Dự án dự kiến thí điểm tại một số ngành hàng chủ lực như cà phê, gạo, dệt may, da giày; trong đó, Đắk Lắk được lựa chọn là địa phương tham vấn đầu tiên nhờ lợi thế và vị thế dẫn đầu cả nước về ngành hàng cà phê.
Mô hình gồm hai cấu phần chính: cơ quan quản lý nhà nước tập trung tháo gỡ những vướng mắc về pháp lý, thể chế; doanh nghiệp là đầu mối phản ánh khó khăn, nhu cầu thực tiễn để phối hợp xử lý. Qua đó, hình thành cơ chế kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp xuyên suốt chuỗi giá trị.
Đơn vị triển khai dự án cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan từ các FTA; đồng thời chuẩn hóa nguồn nguyên liệu, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, áp dụng quy trình sản xuất xanh, bền vững và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, ghi nhãn của thị trường nhập khẩu, nhất là Australia và EU.
Hiện dự án đang trong giai đoạn tham vấn, lắng nghe khó khăn từ địa phương và doanh nghiệp để xác định những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Sở Công Thương các địa phương xây dựng tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp tham gia hệ sinh thái, đồng thời làm rõ quyền lợi và trách nhiệm của các thành viên.
Năm 2025, kết quả Bộ chỉ số FTA Index 2025 tỉnh Đắk Lắk xếp thứ 10/34 địa phương về kết quả chung, song chỉ tiêu doanh nghiệp thực tế tận dụng FTA chỉ đứng thứ 29 và chỉ tiêu thông tin dự báo, định hướng thị trường đứng thứ 31.
Để giải quyết căn cơ vướng mắc từ thực tiễn, Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột kiến nghị Bộ Công Thương và tỉnh Đắk Lắk xem xét chọn ngành cà phê địa phương để thí điểm Hệ sinh thái tận dụng FTA trong 90 ngày. Quy mô dự kiến mời 10–15 doanh nghiệp, HTX tham gia và lựa chọn 6–8 vụ việc cụ thể để xử lý. Trước mắt, tập trung tháo gỡ cho 2 hồ sơ xuất khẩu sang EU gồm: lô Robusta nhân xanh (nối dữ liệu từ thửa đất đến lô xuất và thống nhất bằng chứng truy xuất nguồn gốc theo quy định EUDR) và lô cà phê rang (hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ EUDR và bộ chứng từ xuất xứ để hưởng ưu đãi theo Hiệp định EVFTA).
Hiệp hội cũng đề xuất tập trung vào 5 nhóm hỗ trợ cụ thể: bố trí đầu mối chuyên trách tiếp nhận và phân công xử lý hồ sơ liên thông; hướng dẫn tra cứu mã hàng, thuế và xuất xứ cho từng nhóm chế biến sâu; kết nối qua hệ thống Thương vụ để đối thoại với nhà nhập khẩu EU về chuẩn dữ liệu EUDR; hỗ trợ kiểm nghiệm, chào mẫu theo yêu cầu người mua; đồng thời chia sẻ số liệu C/O và các nhóm lỗi chứng từ thường gặp.
Các kiến nghị và ý kiến trao đổi tại hai buổi tham vấn được đại diện Bộ Công Thương, Sở Công Thương cùng nhóm chuyên gia tổng hợp nhằm thống nhất đầu mối, quy trình phối hợp và tiêu chí xử lý hồ sơ, phục vụ đưa Hệ sinh thái tận dụng FTA đi vào hoạt động thực chất, hiệu quả.