Hội nghị triển khai kế hoạch thực hiện Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)

Tham dự Hội nghị có các đại diện đến từ VCCI- Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội dệt may Việt Nam, Hiệp hội rau quả Việt Nam, Thương vụ các nước như: Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Australia, Vụ chính sách đa biên, Cục chế biến và phát triển thị trường nông sản, Uỷ ban nhân dân các tỉnh, Sở Công Thương... 
Đến nay, nước ta đã ký kết và thực thi 17 FTA với hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới, trở thành một trong những nước đi đầu khu vực tham gia các khuôn khổ hợp tác kinh tế song phương và đa phương, trong đó gần đây nhất là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực - RCEP. Đây là Hiệp định thương mại tự do được 10 nước thành viên ASEAN và 05 nước đối tác là Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia và New Zealand ký kết vào ngày 15/11/2020, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2022. Hiệp định này là sự kết nối 4 Hiệp định thương mại tự do hiện hành giữa ASEAN và các nước đối tác thành 01 Hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới xét về quy mô dân số (chiếm gần 1/3 dân số thế giới và GDP toàn cầu).
Việc đưa Hiệp định RCEP với một quy tắc xuất xứ chung áp dụng cho 15 nước vào thực thi được kỳ vọng sẽ tạo ra những cơ hội lớn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam phát triển các chuỗi cung ứng mới, đồng thời mở ra một không gian sản xuất chung và một “siêu” thị trường xuất khẩu ổn định, lâu dài trong khu vực, bởi các nước tham gia Hiệp định RCEP có nhiều nước được xem như là nơi sở hữu, cung ứng nguyên liệu, vật tư chiến lược lớn của thế giới (như Trung Quốc, Hàn Quốc, các nước ASEAN) và là các đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Việt Nam (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản) với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chiếm trên 1/2 tổng kim ngạch thương mại của cả nước.
Sau khi được thực thi đầy đủ, Hiệp định RCEP sẽ tạo thành một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới với quy mô 2,2 tỷ người tiêu dùng, chiếm khoảng 1/3 dân số thế giới và GDP toàn cầu. Những cam kết mạnh mẽ về mở cửa thị trường trong lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, đặc biệt là việc áp dụng một quy tắc xuất xứ chung cho 15 nước trong Hiệp định sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và phát triển các chuỗi cung ứng mới trong Khu vực mà cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội tham gia. Cụ thể, điểm khác biệt của RCEP so với các Hiệp định thương mại tự do trước đó, các doanh nghiệp sẽ cần 5 loại chứng nhận xuất xứ hàng hoá (C/O), 5 bộ quy tắc xuất xứ, 05 quy trình thủ tục xuất xứ các nhau. Còn đối với RCEP, chỉ 01 loại C/O, 1 bộ quy tắc xuất xứ, 01 quy trình thủ tục xuất xứ, được gọi là quy tắc cộng gộp xuất xứ, thủ tục đơn giản, xuất xứ linh hoạt, nhóm mặt hàng hưởng lợi bao gồm: dệt may, giày dép, thuỷ sản chế biến, nông sản chế biến, sản phẩm chế tạo, linh kiện, điện tử...Hơn nữa, về lợi ích dài hạn và bền vững, Việt Nam sẽ thu hút được số lượng lớn nguồn vốn FDI. Riêng đối với các sản phẩm nông sản, tham gia RCEP, Việt Nam sẽ mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản, tham gia vào các chuỗi giá trị khu vực và thế giới, mức thuế suất đối với một số mặt hàng sẽ về 0%. 
Tại hội nghị, các diễn giả đến từ VCCI, Vụ chính sách đa biên...đã đưa ra các giải pháp, khuyến nghị và các khó khăn, thuận lợi đối với các doanh nghiệp Việt nam khi tham gia RCEP. Ngoài ưu đãi về thuế quan, các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với một số thách thức dự kiến, theo đánh giá là không đáng kể. Việt Nam có cơ cấu sản phẩm tương tự so với các nước RCEP, trong khi chất lượng và hàm lượng giá trị gia tăng còn khiêm tốn; Đầu vào sản xuất của Việt Nam vẫn còn phụ thuộc nhất định vào các nguồn nhập khẩu, khả năng cải thiện vị trí trong chuỗi giá trị khu vực còn hạn chế, thậm chí các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu sự cạnh tranh trong chính thị trường nội địa và đối mặt với các vụ gian lận xuất xứ; Việt đàm phán mở rộng thị trường cho các sản phẩm nông sản của Việt Nam gặp khó khăn đối với một số thị trường khó tính, năng lực cạnh tranh còn yếu, gia tăng nhập siêu sản phẩm nông sản từ các quốc gia thành viên, sản phẩm nông sản chế biến chưa đủ hàm lượng giá trị gia tăng đáp ứng với các quy định thị trường, tính tương đồng của sản phẩm, gia tăng rào cản kĩ thuật về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật. 
Theo Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 197/QĐ-BCT ngày 17/2/2022 của Bộ trưởng Bộ Công Thương, các Bộ, ngành và địa phương sẽ triển khai, phổ biến, tuyên truyền về Hiệp định RCEP và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan như: Thông tư số 05/TT-BCT, ngày 18/02/2022 về quy định Quy tắc xuất xứ trong Hiệp định RCEP, có hiệu lực từ ngày 04/4/2022, Rà soát kiện toàn hệ thống pháp luật, thể chế cho việc thực thi Hiệp định; Xây dựng các chương trình, chính sách hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng, doanh nghiệp để tận dụng hiệu quả Hiệp định. Ngoài ra, Bộ đã cấp chứng nhận xuất xứ (C/O RCEP) cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam, chủ yếu là hàng dệt may.
Đối với các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động nghiên cứu, nắm vững cam kết của Việt Nam và các nước đối tác, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh và sản xuất để xây dựng thành công chiến lược sản xuất, kinh doanh phù hợp; Nỗ lực tự đổi mới sáng tạo, chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực tham gia các chuỗi cung ứng mới; Phối hợp chặt chẽ với chính phủ, các hiệp hội để vận dụng Hiệp định nhằm tháo gỡ các rào cản ở thị trường các nước thành viên RCEP; Phát triển nguồn nhân lực cho sản xuất, chế biến nông sản, tổ chức tốt khâu liên kết sản xuất nguyên liệu phục vụ chế biến nông sản xuất khẩu, cập nhật thông tin kết nối nguồn hàng phục vụ thị trường.  Riêng đối với Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, ngoài các nhiệm vụ tương tự, giải pháp xây dựng, hài hoà các tiêu chuẩn, quy chuẩn đáp ứng các yêu cầu kĩ thuật của thị trường khu vực RCEP; Xây dựng cơ cấu sản phẩm theo 3 trục: (1) Nhóm sản phẩm chủ lực quốc gia (2) Nhóm sản phẩm nông sản đặc sản cấp tỉnh (3) Nhóm đặc sản địa phương.  Khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm: cải cách thủ tục hành chính nhà nước, đẩy mạnh số hoá hồ sơ, giấy phép, chứng từ hải quan, chứng nhận xuất xứ, áp dụng thương mại điện tử cho các sản phẩm nông sản đối với thị trường khu vực RCEP, đàm phán tháo gỡ các rào cản thương mại, biện pháp kỹ thuật SPS, TBT áp dụng đối với nông sản Việt Nam, đồng thời xây dựng các chính sách hỗ trợ tài chính, nguồn vốn cho ngành sản xuất nông sản xuất khẩu, quản lý chuỗi cung ứng, tháo gỡ về hạ tầng logistics đồng bộ.